Language in Ct 0011
เจี๋ยกู่เหวิน (จีน: 甲骨文, อังกฤษ: Oracle bone script) เป็นรูปแบบของภาษาจีนแบบเขียนที่เก่าแก่ที่สุดที่มีหลักฐานยืนยัน โดยมีอายุย้อนไปถึงช่วงปลายสหัสวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล จารึกเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นโดยการสลักตัวอักษรลงบนกระดูกเสี่ยงทาย ซึ่งมักจะเป็นกระดูกสะบักของวัวหรือส่วนท้องของกระดองเต่า ข้อความที่เขียนส่วนใหญ่บันทึกผลการทำนายอย่างเป็นทางการที่กระทำในนามของราชวงศ์ซางตอนปลาย การทำนายเหล่านี้อยู่ในรูปแบบของ การทำนายจากกระดูกสะบัก (scapulimancy) โดยกระดูกเสี่ยงทายจะถูกนำไปเผาไฟ ทำให้เกิดรอยร้าวซึ่งจะถูกนำมาตีความในภายหลัง ทั้งคำถามและผลการตีความจะถูกจารึกลงบนกระดูกชิ้นเดียวกันกับที่ใช้ในการทำนาย จากจารึกที่ถูกค้นพบประมาณ 150,000 ชิ้น ส่วนใหญ่ถูกขุดพบที่อินซฺวี (Yinxu) ซึ่งเป็นที่ตั้งของเมืองหลวงสุดท้ายของราชวงศ์ชาง (ปัจจุบันคือเมืองอันหยาง มณฑลเหอหนาน) การค้นพบครั้งสำคัญล่าสุดคือแหล่งขุดพบฮวาหยวนจวง (Huayuanzhuang) ที่พบใกล้กับบริเวณดังกล่าวในปี ค.ศ. 1993 จากชิ้นส่วนฮวาหยวนจวง 1,608 ชิ้น มี 579 ชิ้นที่มีรอยจารึก กษัตริย์ราชวงศ์ชางเก้าพระองค์สุดท้ายแต่ละพระองค์ได้รับการระบุพระนามในจารึก โดยเริ่มต้นที่กษัตริย์อู่ติง ซึ่งการขึ้นครองราชย์ของพระองค์ถูกระบุว่าอยู่ในช่วงระหว่าง 1250 ถึง 1200 ปีก่อนคริสตกาล จารึกบนกระดูกเสี่ยงทายที่ตรงกับรัชสมัยของกษัตริย์อู่ติงได้รับการหาอายุจากคาร์บอนกัมมันตรังสีว่าอยู่ในช่วง 1254–1197 ปีก่อนคริสตกาล (±10 ปี) หลังจากการโค่นล้มราชวงศ์ชางโดยราชวงศ์โจวในช่วง ป. 1046 ปีก่อนคริสตกาล การทำนายโดยใช้ยาโรว์ (yarrow) กลายเป็นที่นิยมมากขึ้น; จึงพบจารึกกระดูกเสี่ยงทายที่มีอายุอยู่ในช่วงราชวงศ์โจวตะวันตกน้อยกว่ามาก ยังไม่พบแหล่งขุดค้นในยุคราชวงศ์โจวที่มีจารึกจำนวนมากเทียบเท่ากับที่อินซฺวี; อย่างไรก็ตาม ตัวอย่างจากยุคนี้ดูเหมือนจะกระจายตัวอยู่ทั่วไปมากกว่า โดยพบใกล้กับศูนย์กลางประชากรหลัก ๆ เกือบทั้งหมด และยังคงมีการค้นพบแหล่งใหม่ ๆ อย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี ค.ศ. 2000 จารึกกระดูกเสี่ยงทาย—ร่วมกับจารึกบนเครื่องสำริดในยุคใกล้เคียงกันที่ใช้รูปแบบต่างออกไป—ถือเป็นคลังข้อมูลการเขียนภาษาจีนที่เก่าแก่ที่สุด และเป็นบรรพบุรุษโดยตรงของอักษรตระกูลจีนที่พัฒนาขึ้นในช่วงสามพันปีต่อมา การศึกษาอักษรเหล่านี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่องานวิจัยด้านนิรุกติศาสตร์ของภาษาจีน นอกจากนี้ยังเป็นบรรพบุรุษโดยตรงของระบบการเขียนในเอเชียตะวันออกมากกว่าสิบระบบ ความยาวของจารึกมีตั้งแต่ 10 ตัวอักษรไปจนถึงกว่า 100 ตัวอักษร แต่โดยทั่วไปมักมีไม่กี่สิบตัว หัวข้อในจารึกมีความหลากหลาย ครอบคลุมตั้งแต่เรื่องสงคราม การบูชายัญ การเกษตรกรรม ไปจนถึงการประสูติ อาการประชวร และการสวรรคตในราชวงศ์ ด้วยเหตุนี้ จารึกเหล่านี้จึงให้ข้อมูลเชิงลึกอันล้ำค่าเกี่ยวกับลักษณะของสังคมสมัยราชวงศ์ชางตอนปลาย
Reference context: Wikipedia.