Pando

Pando

โคบอลต์ (อังกฤษ: cobalt) เป็นธาตุเคมีที่มีสัญลักษณ์ Co และมีเลขอะตอม 27 เช่นเดียวกับนิกเกิล เราสามารถพบโคบอลต์ในเปลือกโลกได้ในรูปแบบของสารประกอบทางเคมีเท่านั้น เว้นแต่จะพบในปริมาณน้อยที่เป็นโลหะผสมในอุกกาบาตเหล็กตามธรรมชาติ โคบอลต์ในรูปธาตุอิสระที่ผลิตขึ้นจากกระบวนการถลุงแบบรีดักชัน จะมีลักษณะเป็นโลหะสีเทา แข็ง มีความเงางาม และค่อนข้างเปราะ เม็ดสีสีน้ำเงินที่มีโคบอลต์เป็นองค์ประกอบหลัก (โคบอลต์บลู) ถูกนำมาใช้ตั้งแต่สมัยโบราณในการทำเครื่องประดับ ภาพวาด และใช้ในการแต่งสีน้ำเงินที่เป็นเอกลักษณ์ให้กับแก้ว เป็นเวลานานมาแล้วที่ผู้คนต่างคิดว่าสีน้ำเงินดังกล่าวเกิดจากโลหะบิสมัท ชาวเหมืองในสมัยก่อนจึงได้ใช้ชื่อว่า แร่โคโบลด์ (kobold ore มาจากภาษาเยอรมันที่แปลว่า แร่ก็อบลิน) สำหรับเรียกแร่ธาตุบางชนิดที่สามารถนำมาผลิตเม็ดสีสีน้ำเงินนี้ได้ ที่มาของชื่อนี้เนื่องมาจากแร่ดังกล่าวมีปริมาณโลหะที่รู้จักกันอยู่น้อยมาก และมักจะปล่อยไอพิษของสารหนูออกมาเมื่อนำไปถลุง จนกระทั่งใน ค.ศ. 1735 จึงได้มีการค้นพบว่าแร่เหล่านี้สามารถนำมาแยกเป็นโลหะชนิดใหม่ได้ (ซึ่งถือเป็นโลหะชนิดแรกที่ถูกค้นพบหลังจากยุคโบราณ) และในที่สุดก็ได้รับการตั้งชื่อตามคำว่า โคโบลด์ ในปัจจุบัน โคบอลต์มักผลิตขึ้นเป็นผลพลอยได้จากการทำเหมืองทองแดงและนิกเกิล แต่ในบางครั้งก็ผลิตมาจากแร่ที่มีความเงาวาวแบบโลหะโดยตรง เช่น แร่โคบอลไทต์ (CoAsS) พื้นที่แถบคอปเปอร์เบลต์ (Copperbelt) ในสาธารณรัฐประชาธิปตายคองโก (DRC) และประเทศแซมเบีย เป็นแหล่งผลิตโคบอลต์ที่สำคัญที่สุดของโลก จากข้อมูลของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติแคนาดา (Natural Resources Canada) ระบุว่า ปริมาณการผลิตทั่วโลกใน ค.ศ. 2016 อยู่ที่ 116,000 ตัน โดยลำพังแคสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกประเทศเดียวก็มีสัดส่วนการผลิตไปมากกว่า 50% แล้ว และต่อมาใน ค.ศ. 2024 ปริมาณการผลิตทั่วโลกได้พุ่งสูงเกิน 300,000 ตัน ซึ่งสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกมีสัดส่วนการผลิตเพิ่มขึ้นเป็นมากกว่า 80% ของทั้งหมด โคบอลต์ถูกนำมาใช้ประโยชน์หลักในแบตเตอรี่ลิเทียมไอออน และใช้ในกระบวนการผลิตโลหะผสมที่มีคุณสมบัติเป็นแม่เหล็ก ทนทานต่อการสึกหรอ และมีความแข็งแรงสูง สารประกอบอย่างโคบอลต์ซิลิเกตและโคบอลต์(II) อะลูมิเนต (CoAl2O4, โคบอลต์บลู) ช่วยให้สีน้ำเงินเข้มที่เป็นเอกลักษณ์แก่แก้ว, เซรามิก, หมึก, สีทาบ้าน และน้ำมันวานิช ในธรรมชาติโคบอลต์มีไอโซโทปที่เสถียรเพียงชนิดเดียวคือ โคบอลต์-59 ส่วนโคบอลต์-60 เป็นไอโซโทปรังชีที่มีความสำคัญในเชิงพาณิชย์ โดยนำมาใช้เป็นสารติดตามสารกัมมันตรังสีและใช้ในกระบวนการผลิตรังสีแกมมาพลังงานสูง นอกจากนี้ โคบอลต์ยังใช้ในอุตสาหกรรมปิโตรเลียมในฐานะตัวเร่งปฏิกิริยาสำหรับการกลั่นน้ำมันดิบ เพื่อกำจัดกำมะถันซึ่งเป็นสารก่อมลพิษอย่างรุนแรงเมื่อเกิดการเผาไหม้และเป็นสาเหตุของฝนกรด โคบอลต์เป็นศูนย์กลางการทำงานของกลุ่มโคเอนไซม์ที่เรียกว่า โคบาลามิน หรือที่รู้จักกันดีในชื่อ วิตามินบี12 ซึ่งเป็นวิตามินที่จำเป็นสำหรับสัตว์ทุกชนิด นอกจากนี้ โคบอลต์ในรูปแบบอนินทรีย์ยังเป็นสารอาหารรองที่สำคัญสำหรับแบคทีเรีย, สาหร่าย และราอีกด้วย ชื่อของโคบอลต์มีที่มาจากชื่อแร่ชนิดหนึ่งที่ชาวเหมืองเงินชาวเยอรมันในคริสต์ศตวรรษที่ 16 มองว่าเป็นสิ่งรบกวน ซึ่งในเวลาต่อมาชื่อดังกล่าวอาจถูกตั้งตามชื่อของภูตผีหรือก็อบลินตามความเชื่อทางไสยศาสตร์ว่าเป็นผู้ที่ทำให้เกิดแร่นี้ขึ้น โดยบางคนมองว่าภูตนี้เทียบเท่ากับโคโบลด์ (ผีบ้านผีเรือน) หรือบางคนก็จัดให้อยู่ในประเภทของนอม (ภูตเหมืองแร่)